تاثیر سبزی ها و ميوه و حبوبات بر کاهش فشار خون بالا

مطالعه سایر مطالب فشار خون کلیک کنید

فشار خون بالا مسأله ‌ای است که جمعیت بشری گسترده‌ای را درگیر کرده است. نزدیک به 58 میلیون نفر از مردم ایالات متحده از این بیماری رنج می ‌برند و در ایران نیز شمار زیادی از افراد نه تنها در سنین بالا، بلکه در سنین میانسالی و حتی جوانی با این مشکل دست به گریبان هستند.

در واقع فشار خون بالا، به صورت افزایش فشار خون در شریان‌ها تعریف می‌ شود و به طور کلی فشار خون 7/11(11 روی 7 میلی ‌متر جیوه) طبیعی تلقی می گردد و مقدار بالاتر از آن (چیزی حدود 9/14 و بالاتر) در بزرگسالان، بالا محسوب شده و باید کنترل شود.

این مشکل از دسته تهدید کننده‌های سلامتی است که در صورت بالا بودن، احتیاج به یک فرآیند طولانی مدت دارد که باید در طول سال های عمر ادامه داده شود.

این فرآیند شامل تغییراتی در رژیم غذایی، ورزش کردن  و کنترل وزن است. وجود رابطه ی بین رژیم غذایی و فشار خون، دارای مفاهیم مهمی برای پیشگیری و درمان پُر فشاری خون است که حتی در صورت نیاز به درمان دارویی نیز باید رعایت شود.البته رعایت رژیم غذایی و مصرف داروها، تنها در صورتی مؤثر است که بیمار به دقت به توصیه‌های پزشک خود عمل کند.

در این زمینه مراقبین بهداشتی باید آگاه باشند که در بسیاری موارد، به ‌ویژه در بیماران مبتلا به پرفشاری خون خفیف، اصلاح رژیم غذایی و شیوه ی زندگی، نیاز به دارو را برطرف می کند یا دوز دارو را کاهش می‌ دهد.

عوامل تغذیه ‌ای که در ایجاد این مشکل مؤثرند، عبارتند از: چاقی، دریافت زیاد سدیم(نمک)، مصرف کم پتاسیم و کلسیم  و منیزیوم .

لازم به ذکر است که در برخی موارد، بیماری‌های کلیوی  یا مشکل غدد درون ریز و... می ‌توانند منجر به پرفشاری خون شوند، ولی در بیش از 90 درصد موارد، علتی برای فشار خون بالا یافت نمی ‌شود که به آن "فشار خون بدون علت" می‌ گویند.

در واقع جنبش رو ‌آوردن به مواد خوراکی برای پیشگیری و درمان بیماری‌ها، چند سالی است که مورد توجه مجدد قرار گرفته است، اما یافته‌‌های نوین در تأیید آن موجب شده است که دامنه و سرعت این گرایش به طرز شگفت‌‌انگیزی افزایش یابد.

اکنون این رویکرد در بسیاری از نقاط جهان طرفداران بی‌ شماری دارد و تنظیم رژیم غذایی، در جهت کاهش فشار خون بالا، جزئی تفکیک ‌ناپذیر از زندگی افراد مبتلا به این اختلال را تشکیل می ‌دهد.

اگر از مشکلاتی نظیر فشار خون بالا، اختلال در چربی‌های خون، بالا بودن قند  خون، چاقی  و... رنج می ‌برید و تا به حال به ترکیب مواد غذایی که استفاده کرده‌اید، توجه نداشته‌ اید، علت را در همین امر جست ‌‌وجو کنید و به عنوان یک اصل، ابتدا به تهیه ی جدولی بپردازید که نشانگر مواد غذایی باشد که در روز قبل مصرف کرده‌اید (یادآمد 24 ساعته).

سپس با نگاهی به الگوی تغذیه ای سالمی که در پایان به آن خواهیم پرداخت، مشخص کنید که کدام موارد، موارد تخطی شما از یک رژیم غذایی سالم و مناسب بوده است (امیدوارم در این امتحان تجدید نشوید.)

اهداف تغذیه‌ای برای بهبود افراد مبتلا به فشار خون بالا:

1 - کاهش دریافت سدیم  و چربی‌ها

2 - افزایش دریافت پتاسیم و سایر مواد معدنی مفید

3 - کاهش مصرف دخانیات 

4 - تشویق به رعایت عادات بهداشتی در خوردن غذا و تبعیت از رژیم غذایی متعادل

در واقع ویتامین‌های متعددی نیز وجود دارند که وجود آنها، برای تنظیم فشار خون و پیشگیری از بیماری‌های قلب و عروق  بسیار کارآمد است. علاوه بر ویتامین‌ها، مواد معدنی و‌  آنتی‌اکسیدان‌ها  و همچنین بیوفلاوونوئیدها نیز در این زمینه نقش دارند که عبارتند از:

ویتامین E ، کولین، منیزیم، سلنیم، بتاکاروتن، ویتامین C  و ... .

بعد از بحث ویتامین‌ها و مواد معدنی، پرداخت جزیی ‌تر به برخی مواد غذایی که از اهمیت ویژه‌‌ای در تعدیل چربی‌ها و فشار خون دارند، خالی از فایده نخواهد بود، زیرا اغلب داروهای فشارخون از طریق غیرمستقیم اثر کرده و غالباً ممکن است عوارض جانبی ناراحت ‌کننده‌ای نظیر سرگیجه،  ناتوانی جنسی، ضعف و خستگی مفرط و بی ‌نظمی ضربان قلب و... ایجاد کنند. در عوض برخی مواد غذایی وجود دارند که می‌‌ توانند بدون ایجاد عوارض جانبی، باعث کاهش فشار خون بالا شوند.

کرفس:

دکتر الیوت در جریان پژوهش‌هایی دریافته است که در  کرفس،  ترکیب شیمیایی با نام " فتالید " وجود دارد که روی عضلات نرم رگ‌های خونی اثر کرده و آن را گشاد می ‌کند و از این طریق به شکل مستقیم و ساده در کاهش فشار خون، تأثیر دارد.

پیاز:

 پیاز حاوی ماده‌ای به نام آدنوزین است. در ضمن دارای ترکیبات آنتی اکسیدانی بوده که در انواع تیره ی آن مقدار بیشتری موجود است.

در اصل پیاز را عامل مؤثری در پایین آوردن کلسترول و فشار خون و کاهش لخته شدن خون  در سرخرگ‌های قلب می ‌دانند که از این لحاظ، تأثیری شبیه به آسپرین دارد.

سیر:

حداقل در هفده آزمایش بالینی نشان داده شده است که سیر  قادر به تعدیل فشار خون است و در اغلب آزمایش‌ها، با خوردن 600 میلی ‌گرم سیر، میزان کاهش فشار خون از 5 تا 10 درجه است.

شنبلیله:

تحقیقات نشان داده است که گرد تخم شنبلیله ی آسیاب شده، کلسترول خون  را پایین می‌ آورد و به دنبال آن، منجر به کاهش فشار خون خواهد شد.

ماده ی ژله ‌ای به نام " گالاکتومان" که از انواع فیبر محلول در آب است، در تخم شنبلیله وجود دارد. این ماده به اسیدهای صفراوی متصل شده و موجب کاهش کلسترول خون، حتی در حد تأثیر داروهای شیمیایی می ‌شود.

تره فرنگی:

تره ‌فرنگی، پیازچه، ترب و... به دلیل دارا بودن فیبرهای غذایی و ویتامین‌های گوناگون نظیر ویتامین‌های گروه B و C ، همچنین گوگرد و موادی نظیر سلولز و ازت خواص ضد عفونی‌ کنندگی داشته و در کنار آن قادر به کاهش فشار و چربی‌های خون هستند.

گوجه فرنگی:

 گوجه فرنگی  دارای ویتامین‌های اساسی مانند ویتامین C، ویتامین A  و... است. لازم است که تمام گوجه فرنگی خورده شود(یعنی پوست، تخم و گوشت آن) تا اثرات مفید آن نمایان شود. در واقع آب گوجه فرنگی "خون گیاهی" نامیده می ‌شود و برای پایین آوردن فشار خون (البته بدون افزودن نمک) از آن استفاده می ‌کنند.

چای سبز:

 چای سبز  سرشار از ویتامین‌ها و مواد معدنی بسیاری از جمله: پتاسیم، فسفر، منیزیم، کلسیم و... است.

هر فنجان چای حدود 2/0 میلی‌ گرم فلوئور دارد که در چای سبز از دیگر گونه‌های چای بیشتر است. وجود این مواد مغذی در چای سبز، آن را ماده ی مناسبی برای تعدیل فشار خون کرده است. علاوه بر آن به حفظ سلامت اعصاب و عروق نیز کمک می‌ کند.

گریپ فروت و لیمو ترش:

 گریپ فروت  و لیمو ترش  مفید به عنوان سردسته‌ ای برای مرکبات معرفی شده‌اند. در حقیقت بالا بودن میزان ویتامین C  و املاح معدنی در آنها موجب شده تا از دیرباز برای کاهش فشار خون مورد استفاده قرار گیرند. استفاده از این میوه‌ها در میان وعده‌ها می ‌تواند به سایر عوامل، در پایین‌ نگه داشتن سطح فشار خون کمک کند.

خرما:

جداول علمی تعیین کرده است که نیاز روزانه بدن انسان به ماده ی معدنی منیزیم در حدود 250 میلی ‌گرم است، در حالی‌ که هر صد گرم خرما  63 میلی‌ گرم از این ماده‌ ی معدنی مفید را داراست.

بنابراین این میوه با دارا بودن طیف وسیعی از مواد‌ معدنی که خاصیت کاهش فشار خون را دارند، به راحتی می‌ تواند به عنوان جایگزین شیرین کننده‌های تصفیه شده مثل قند و شکر قرار گیرد.

گلابی:

این میوه ی مفید و خوش ‌طعم دارای ویتامین‌های A، B1، B2 و PP یا B3 و مقداری پروتئین می باشد. همچنین حاوی چربی، قند طبیعی، منگنز، کلسیم و آهن است. تانن و املاح پتاسیمی که در گلابی  وجود دارد، برای مبتلایان به فشار خون بالا مفید است.

زیتون و برگ زیتون:

 زیتون  حاوی ویتامین‌های A و C و پیش ساز ویتامین A  (بتا کاروتن) است. روغن زیتون در به تعادل رساندن چربی‌های خون، اثر فوق‌العاده‌ای دارد.

دم کردن برگ زیتون نیز به مقدار یک قاشق غذاخوری در یک فنجان آب، یکی از بهترین داروهای معالج فشار خون بالا و انسداد مجاری صفراوی به شمار می ‌آید. بدین طریق که روزانه 3 الی 4 فنجان از این دم کرده را به فواصل بنوشند.

با صحبت در رابطه با میوه‌ها و سبزی‌ها به این نتیجه رسیدیم که هر نوع سبزی و میوه ی تازه، سرشار از مواد معدنی و ویتامین‌های مورد نیاز و ضروری برای سلامت دستگاه‌های بدن است و استفاده ی روزانه 7-6 وعده از آنها می ‌تواند از بروز بیماری‌های قلبی- عروقی (فشار خون بالا- چربی خون بالا) و انواع سرطان‌ها جلوگیری کند.

علاوه بر این می توان آنها را بدون پختن و حرارت دادن مصرف کرد. بنابراین مصرف میوه و سبزیجات خام (حتی الامکان) و پخته را در برنامه ی غذایی خود داشته باشید.

حبوبات:

 حبوبات  منابع بسیار خوب و غنی‌ فیبرهای  محلول در آب هستند و استفاده از آنها برای کاهش دادن فشار خون بالا نافع است. همچنین برخی از حبوبات از جمله عدس و لوبیا و نخود، منابع خوبی برای به دست آوردن پروتئین(به جز منابع حیوانی) به شمار می ‌آیند و در عین حال از آنها سوپ‌ و آش‌ مقوی تهیه می ‌شود که می‌ تواند جایگزین غذای اصلی شود.

همچنین افزودن موادی مثل رب انار، آب نارنج، آب غوره و ما‌ست‌های کم چرب به عنوان چاشنی برای سوپ‌ها و آش‌ها دارای اثرات مفید تغذیه ‌ای خواهد بود.

سویا:

اسید آمینه های موجود در پروتئین‌ سویا ، عاملی برای تنظیم فشار خون است. مقادیر کم گوگرد و پروتئین‌های سولفوره ی موجود در پروتئین‌های سویا، باعث افزایش دفع نمک از کلیه و کاهش دفع کلسیم می ‌شود.

کلسیم ماده‌ای است که علاوه بر ساخت، نگهداری و سلامت استخوان‌ها و دندان‌ها، در تنظیم فشار خون نیز نقش مهمی را ایفا می‌ کند. افزودن حداقل 25-20 گرم محصولات پروتئینی دانه ی کامل سویا(مثل آجیل سویا) فشار خون را تا حد زیادی پایین می ‌آورد.

مواد لبنی:

همان طور که بارها گفته شده است شیر، ماست، پنیر و کلاً محصولات لبنی با دارا بودن مقدار زیادی  کلسیم  و به همراه ویتامین‌ها از منابع غذایی سرشار از مواد مغذی به شمار می ‌آیند، اما شرط بهره بردن از آنها در یک رژیم سالم استفاده از انواع کم چرب آنهاست، بنابراین مصرف 3-2 وعده شیر یا ماست کم چربی یا 3-2 قوطی کبریت پنیر کم نمک و کم ‌چربی را به شما توصیه می ‌کنیم.

گوشت:

مصرف گوشت‌های قرمز به دلیل وجود چربی در لابلای بافت و همچنین به دلیل افزایش دادن میزان اوره، چندان توصیه نمی‌ شود، ولی از آنجایی که منابع خوب آهن  و روی و ویتامین B12  به شمار می ‌آیند، استفاده از انواع بی ‌چربی آنها را حداکثر 2 بار در هفته و هر بار حداکثر 180 گرم توصیه می ‌کنیم. اما در رابطه با مرغ و ماکیان در صورتی که پوست آنها گرفته شده باشد، تا 250 گرم در هر بار هم قابل قبول است.

 ماهی بهترین گزینه در رابطه با گوشت‌ها به حساب می ‌آید و جالب است بدانید که چربی موجود در بافت‌های ماهی، نه تنها موجب افزایش کلسترول و سایر چربی‌های نامطلوب خون و عوارض قلبی- عروقی نمی ‌شود، بلکه کلسترول خون را کاهش داده و به سلامت قلب و عروق کمک می ‌کند. ماهی علاوه بر اسیدهای چرب امگا 3 (که تأثیرات شگرفی در کاهش فشار خون، به دلیل جلوگیری از گرفتگی عروق دارد)، دارای مواد مغذی بسیار مفیدی است که این مواد در حفظ سلامتی عروق خونی، تأثیر قابل توجهی دارند.

این روزها برخی از افراد از کپسول‌های امگا 3 برای تعدیل چربی‌های خون استفاده می‌ کنند، این کپسول‌ها غالباً در دوزهای 300میلی ‌گرمی در بازار موجود است و همچنان مصرف آنها جای بحث دارد.

توصیه اکید وجود دارد که امگا 3 مورد نیاز خود را به جای کپسول از ماهی تأمین کنید، زیرا عناصر سودمندی در ماهی وجود دارد که در مکمل‌های دارویی موجود نیست. به علاوه مصرف این قرص‌ها هرگز به مبتلایان به فشار خون و قند خون بالا توصیه نمی ‌شود، زیرا خطرات زیادی را برای این افراد به همراه دارد.

همچنین در بعضی متون به نقش افزایش دهنده ی فشار خون در سفیده ی تخم ‌مرغ اشاره گردیده است، اما از آنجایی که تحقیقات گسترده‌ای در این زمینه صورت نگرفته است و همچنین سفیده ی تخم‌ مرغ از منابع عالی پروتئینی به شمار می ‌آید نمی ‌توان منع مصرف آن را توصیه کرد، اما احتیاط در مصرف آن می ‌تواند عاقلانه باشد.

صدف کوه‌کن- کارشناس تغذیه/تبیان دات نت