رتينوپاتي ديابتي

ديابت مي­تواند روي ديد تاثير بگذارد

در صورتيكه شما به بيماري ديابت مبتلا هستيد بدن شما نمي­تواند بدرستي از قند استفاده و آنرا ذخيره كند. ديابت باعث افزايش قند خون، عطش بيش از حد و تكرر ادرار و همچنين تغييراتي در رگهاي خوني بدن ( سرخرگها و سياهرگها) مي­شود. ديابت مي­تواند به اشكال مختلف روي ديد تاثير بگذارد. باعث ايجاد آب مرواريد ، آب سياه و مهمتر از همه صدمه به رگهاي خوني داخل چشم مي­شود.

رتينوپاتي ديابتي چيست؟

رتينوپاتي ديابتي عارضه اي ناشي از ديابت است كه بدليل تغييرات ايجاد شده در رگ هاي خوني رخ مي دهد. پرده شبكيه لايه عصبي در پشت چشم است كه نور را درك مي­كند و تصاوير را به مغز مي­فرستد. وقتي عروق خوني در شبكيه آسيب مي­بينند ممكن است باعث نشت مايع يا خون شده يا منجر به رشد شاخه­هاي عروقي شكننده و كلافه مانند شده و باعث تخريب شبكيه شود در نتيجه تصويري كه شبكيه به مغز مي­فرستد تار شده يا كج و معوج مي­شود.

رتينوپاتي ديابتي يكي از علل اصلي كاهش ديد است و كسانيكه ديابت درمان نشده دارند 25 برابر شانس بيشتري براي كوري نسبت به افراد عادي دارند.

هرچه طول بيماري ديابت بيشتر باشد احتمال رتينوپاتي ديابتي بيشتر مي­شود. در نزديك به 80% كسانيكه لااقل 15 سال ديابت دارند مقداري صدمه به عروق شبكيه ديده مي­شود. در مبتلايان به ديابت نوع يك (نوع جوانان ) احتمال ابتلا به رتينوپاتي ديابتي در سنين پايين تر بيشتر است. چنانچه شما ديابت داريد بايستي بدانيد كه امروزه با بهبود وسائل تشخيصي و درماني، فقط درصد كوچكي از بيماران مبتلا به ديابت مشكلات جدي ناشي از كاهش ديد خواهند داشت، مشروط به اينكه به موقع به چشم پزشك مراجعه نمايند.

انواع رتينوپاتي

رتينوپاتي زمينه اي مرحله اول رتينو پاتي ديابتي است. در اين مرحله عروق كوچك در پرده شبكيه صدمه ديدهو مايع يا خون از آنها نشت مي­كند. مايع نشت كرده باعث تورم پرده شبكيه شده و يا رسوباتي بنام "اگزودا" را ايجاد مي­نمايد.

با اينكه اين مرحله معمولاً روي ديد تاثيري نمي­گذارد اما ممكن است بعداً به مراحل شديدتري كه منجر به كاهش ديد مي­شود تبديل شود. از اين رو رتينوپاتي زمينه اي به عنوان يك علامت هشداردهنده محسوب مي­شود.

گاهي مايعي كه نشت كرده است در مركز ديد جمع مي­شود. مركز ديد مسئول ديدن جزئيات ريز اشيا مي­باشد (مثلاً حروف يا اعداد). اين مسئله بنام تورم مركز ديد خوانده مي­شود و ممكن است سبب شود خواندن يا انجام كارهاي نزديك مشكل­تر شود.

رتينوپاتي پروليفراتيو(تكثيري) حالتي است كه رگهاي خوني جديد و غيرطبيعي بروي سطح شبكيه رشد مي­كنند. اين پديده "نئوواسكولاريزاسيون - Neovascularization" خوانده مي شود. اين عروق جديد ديواره ضعيف­تري داشته و شكننده هستند و ممكن است منجر به خونريزي شوند. زجاجيه ماده شفاف و ژله مانندي است كه مركز چشم را پر مي­كند. خون نشت كرده باعث كدر شدن زجاجيه شده و بصورت نسبي عبور نور را از مردمك به پرده شبكيه را مانع مي­شود در نتيجه تصوير تار و درهم مي­شود . اين رگهاي خوني غيرطبيعي ممكن است تبديل به بافت سفتي شده كه شبكيه را از پشت چشم جدا كنند و باعث جدا شدگي پرده شبكيه شوند كه در صورت عدم درمان مي­تواند منجر به كاهش شديد ديد و كوري شود.

رگهاي خوني غيرطبيعي همچنين ممكن است اطراف مردمك ، روي عنبيه (قسمت رنگي چشم) رشد كرده و با افزايش فشار داخل چشم باعث ايجاد آب سياه شود.

رتينوپاتي ديابتي تكثيري (پروليفراتيو) شديدترين نوع بيماري شبكيه ناشي از ديابت مي­باشد. حدود 20% افراد ديابتي به آن مبتلا مي­شوند و مي­تواند باعث كاهش شديد ديد و كوري شود.

علائم رتينوپاتي ديابتي كدامند؟

معمولاً در مرحله رتينوپاتي زمينه اي علامتي وجود ندارد. اگرچه ممكن است در صورت ايجاد تورم مركز ديد تاري ديد بصورت تدريجي ايجاد شود. شما ممكن است هرگز به تغيير ميزان ديد خود پي نبريد. معاينه چشم پزشكي تنها راهيست كه به كمك آن مي­توان تغييرات داخل چشم شما را پيدا كرد.

وقتيكه خونريزي ايجاد مي­شود ديد شما تار شده، لكه­هايي در آن پيدا مي­شود و حتي ممكن است بكلي ديد شما از بين برود. رتينوپاتي ديابتي پروليفراتيو اگرچه بدون درد است اما شكل شديدي از بيماري است و نيازمند توجه پزشكي فوري است. حاملگي و افزايش فشار خون ممكن است رتينوپاتي ديابتي را تشديد كنند.

ديد طبيعي

ديد بيمار مبتلا به رتينوپاتي ديابتي

چگونه رتينوپاتي ديابتي تشخيص داده مي­شود؟

بهترين راه براي تشخيص رتينوپاتي ديابتي معاينه چشمي در فواصل منظم مي­باشد كه توسط چشم پزشك بايستي انجام شود. رتينوپاتي بسيار شديد ممكن است كاملاً بدون علامت باشد. بيماري را مي­توان با درمان بهبود بخشيد. براي تشخيص رتينوپاتي ديابتي چشم پزشك با استفاده از دستگاهي بنام افتالموسكوپ بداخل چشم شما نگاه مي­كند. چشم پزشكي ممكن است قبل از معاينه با استفاده از قطره چشمي مردمك را باز كند.

چنانچه چشم پزشك رتينوپاتي ديابتي را تشخيص دهد ممكن است نياز به عكس رنگي ته چشم يا آزمايش خاصي بنام "آنژيوگرافي با فلوئورسئين" باشد تا مشخص شود كه شما احتياج به درمان داريد يا نه؟ در آنژيوگرافي با فلوئورسئين يك ماده رنگي به داخل رگ شما تزريق مي­شود و عكسهاي مخصوصي از چشم شما گرفته مي­شود.

چگونه رتينوپاتي ديابتي درمان مي­شود؟

براي درمان چشم پزشك مسائل زير را در نظر مي­گيرد:

• سن شما
• تاريخچه پزشكي شما
• چگونگي نحوه زندگي شما
• چه مقدار شبكيه صدمه ديده است ؟

در بسياري موارد احتياجي به درمان نيست اما بيمار بايد بطور مرتب تحت معاينات چشمي قرار گيرد. در ديگر موارد، درمان براي متوقف كردن صدمات ناشي از رتينوپاتي ديابتي و در صورت امكان بهبود ديد انجام مي­شود.

جراحي ليزر: اين روش اغلب در درمان رتينو پاتي ديابتي موثر است. يك اشعه قوي از نور ليزر بر بروي قسمت صدمه ديده شبكيه متمركز مي­شود. تابش اشعه ليزر رگهاي نشت كننده را مي­بندد و بدينوسيله تورم مركز ديد كم مي­شود. اين نوع درمان "فوتوكوآگولاسيون - Photocoagulation"  ناميده مي شود.

در موارد رشد رگهاي خوني غيرطبيعي (نئوواسكولاريزاسيون) تابش اشعه ليزر در تمامي قسمت هاي كناري پرده شبكيه استفاده مي­شود. اثرات ناشي از ليزر باعث كاهش رشد رگهاي خوني غيرطبيعي شده همچنين شبكيه را به پشت چشم مي­چسباند و مانع جدا شدگي شبكيه مي­شود.

جراحي ليزر ممكن است در مطب چشم پزشك و يا در يك كلينيك بصورت سرپايي انجام شود. چنانچه رتينو پاتي ديابتي در مراحل اوليه تشخيص داده شود جراحي ليزر مي­تواند سير كاهش ديد را كُند كند. حتي در مراحل پيشرفته بيماري (رتينوپاتي پروليفراتيو) نيز، جراحي ليزر شانس كاهش شديد ديد را كم مي­كند.

كرايوتراپي(سرد كردن): اگر زجاجيه بدليل وجود خون كدر باشد جراحي ليزر را تا زمانيكه خون جذب شود نميتوان انجام داد. در بعضي موارد خونريزي زجاجيه، كرايوتراپي يا يخ زدن شبكيه ممكن است در كوچك شدن رگهاي خوني غيرطبيعي كمك كننده باشد.

ويتركتيومي (برداشتن زجاجيه): در رتينوپاتي ديابتي پروليفراتيو پيشرفته ممكن است چشم پزشك برداشتن زجاجيه را توصيه كند. اين جراحي ميكروسكوپي در اطاق عمل انجام مي­شود. ويتركتيومي زجاجيه پر شده از خون را بر مي دارد و به جاي آن ماده شفافي را جايگزين مي­كند. در حدود 70% بيماران بعد از برداشتن زجاجيه بهبودي ديد دارند . گاهي اوقات قبل از انجام عمل برداشتن زجاجيه چشم پزشك ممكن است براي چند ماه يا يكسال صبر كند تا شايد خونريزي خود بخود جذب شود.

ترميم شبكيه: در صورتيكه بافت تخريب شده منجر به جداشدگي شبكيه از پشت چشم شود كاهش شديد ديد يا كوري را باعث مي­شود مگر اينكه جراحي براي چسباندن شبكيه بموقع و با موفقيت انجام شود.

نقش بيمار در درمان چيست ؟

مراقبت موفقيت آميز رتينوپاتي ديابتي فقط به درمان اوليه توسط چشم پزشك شما بستگي ندارد. طرز برخورد و توجه شما به درمان داروئي و رعايت رژيم ديابتي ضروري است. شما بايستي ميزان مناسب قند خون خود را حفظ كنيد. از سيگار كشيدن خودداري كنيد و به فشار خون خود نيز توجه داشته باشيد. فعاليتهاي فيزيكي معمولاً براي بيماران مبتلا به رتينوپاتي ديابتي مسئله اي نيست . گاهي در بيماران مبتلا به نوع فعال رتينوپاتي پروليفراتيو محدود كردن فعاليتهاي فيزيكي توصيه مي­شود.

كاهش ديد به ميزان زيادي قابل پيشگيري است

• رتينوپاتي ديابتي ممكن است بدون هيچ گونه علامتي وجود داشته باشد.
• تشخيص اوليه رتينوپاتي ديابتي بهترين روش براي جلوگيري از كاهش ديد است.
• بيماران مبتلا به ديابت بايستي حداقل سالي يكبار توسط چشم پزشك معاينه شوند. وقتيكه رتينوپاتي ديابتي ايجاد شد معاينات بيشتر چشم پزشكي با فواصل كمتر ضروري است.
• با كنترل دقيق چشم پزشك مي­توانيد درمان را قبل از صدمه ديد شروع كنيد. جراحي و يا ليزر براي درمان رتينوپاتي ديابتي بسيار موثر است

منبع: بیمارستان چشم پزشکی نور