بيماري اِندومتريوز در زنان
بيمار) خانمي 30 ساله هستم که از حدود يک سال پيش دچار قاعدگيهاي بسيار دردناک شدهام که معمولاً از روز قبل از پريودم شروع ميشود و چند روزي ادامه دارد، طوري که حتي به دارو هم جواب نميدهد. همچنين دو سال است که ازدواج کردهام، ولي با وجود عدم پيشگيري از حاملگي هنوز باردار نشدهام. پزشک تشخيص اِندومتريوز را براي من داده است. لطفاً بفرماييد عدم بارداري من به علت اين بيماري است يا نه و اگر هست چه کاري براي درمان آن بايد انجام دهم؟
(خانم دکتر انسيه شاهرخ تهراني نژاد، متخصص زنان و زايمان به سئوالات زير پاسخ داده اند).
سئوال) خانم دکتر لطفاً در ابتداي صحبت بفرماييد اِندومتريوز چيست و در کجا ايجاد ميشود؟
پاسخ) اِندومتريوز (ENDOMETRIOSIS)به وجود بافت اِندومتر فعال در خارج از محل اصلي (رحم) ميگويند. (اِندومتر لايه دروني از سه لايه تشکيلدهنده رحم ميباشد که به ترتيب عبارتنداز: اِندومتر- ميومتر- پريمتر) اين بافت در تمام بافتهاي بدن به جز طحال ممکن است به وجود آيد. ولي شايعترين محل بروز آن لگن است (50 درصد موارد) که از آن ميان، ابتلا تخمدانها در حدود 40 درصد موارد اِندومتريوز است.
- شيوع اين بيماري در بين افراد و بيشترين سن ابتلا به آن کدام است؟
شيوع اِندومتريوز به طور کامل و قطعي مشخص نميباشد، ولي در حالت کلي شيوع از 10- 1درصد ميتواند وجود داشته باشد. همچنين بيشترين سن ابتلا به آن معمولاً از 25 سال به بالا است. شيوع سني آن هم معمولاً بين 40- 25 سالگي است و عامل 15- 5 درصد موارد نازايي در زنان است.
-علت ايجاد اِندومتريوز چيست؟
علت ايجاد اندومتريوز بهطور قطعي مشخص نيست. بايد گفت دلايل مختلفي در ايجاد آن موثر است. از جمله مهمترين علتها ميتوان به فاکتورهاي ارثي و جنسي و کساني که بستگان درجه اول آنها اندومتريوز داشتهاند، اشاره کرد. يکي ديگر از علتهاي ايجاد کنندهي اِندومتريوز فاکتور ايمونولوژيک است که به علت اختلال در ايمني سلول در بعضي افراد اِندومتريوز بيشتر ديده ميشود. همچنين خود بافت اندومتر چنان که داراي قاعدگي نامرتب باشد، ميتواند باعث ايجاد اندومتريوز شود. لازم به ذکر است اندومتريوز ممکن است در جاهاي مختلف بدن ديده شود، از جمله ميتواند در داخل بيني مشاهده شود و يا ريهها را درگير کند. ولي علت واقعي آن به طور صد درصد مشخص نيست.
- علايم و نشانههاي اين بيماري چيست؟
علايم و نشانههاي بيماري بسيار متغير بوده و بر حسب محل گرفتاري و شدت بيماري متفاوت ميباشد. ولي بايد متذکر شد که هميشه رابطه مستقيمي بين ميزان گرفتاري و شدت علايم نيست. به طور کلي علايم و نشانههاي اين بيماري معمولاً در سه گروه عمده دستهبندي ميشوند:
الف- درد ديسمنوره( درد هنگام قاعدگي): اين درد ثانويه و پيش رونده است و يک روز قبل از خونريزي شروع شده و حدود 3 روز تداوم مييابد. خوردن داروهاي رايج مسکن جهت تسکين درد نيز در مورد آن بياثر است.
ب- ديس پارونيا(درد در هنگام مقاربت)
ج- نازايي
البته اين علايم بسته به اين که اندومتريوز در کجا قرار دارد و چه بافتي را درگير کرده است، متفاوت ميباشد؛ مثلاً اگر روده را درگير کرده باشد، ميتواد کرامپها و دردها و خونريزي روده را در پي داشته باشد و يا اگر اندومتريوز روي ريه باشد، در موقع پريود فرد دچار خلط خوني ميشود. معمولاً دردها پيش رونده هستند و شايعترين آنها درد هنگام قاعدگي و درد در زمان مقاربت است.
-علت ايجاد نازايي در اين بيماري چيست؟
علت ايجاد نازايي در اين افراد بهطور قطعي و صد درصد مشخص نيست. چنان که عوارض اندومتريوز وسيع و شديد باشد، ميتواند سبب چسبندگي لولههاي رحمي به لگن شود و در نتيجه، چسبندگي شديد لوله باعث نازايي خواهد شد. به عباراتي نازايي به علت تغيير قابليت حرکت لولههاي رحمي و اختلال در انتقال تخمک در لوله ايجاد ميشود.
زماني که اندومتريوز خفيف است و فقط چند تا ندول اندومتريوز به صورت نقاط پراکنده بوده و بيمار نازا باشد، علت مشخص براي نازايي وجود ندارد و ممکن است در اين افراد تخمدانها فعال نبوده و در نتيجه تخمک گذاري دچار اختلال گردد.
- جهت تشخيص بيماري چه روشي هم اکنون موجود است؟
با سونوگرافي ميتوان مشکل اشخاصي را که دچار اندومتريوز بوده و کيستهاي اندومتريوز دارند، تشخيص داد، ولي تشخيص قطعي با لاپاروسکوپي و انجام بيوپسي امکانپذير است که از طريق ناف و شکم مريض انجام ميگيرد.