عفونت ادراري در کودکان
بيماری
مادر 27سالهاي هستم که داراي يک دختر 3 ساله مي باشم که از چهار روز قبل دچار تب شده و بيحال است و هيچ علامت ديگري از خود نشان نمي دهد. با مراجعه به پزشک متخصص کودکان، ايشان با توجه به آزمايشات انجام شده براي او تشخيص عفونت ادراري داده اند و دارو تجويز کرده اند. ولي من نگران هستم، لطفاً مرا راهنمايي فرماييد؟
خانم دکتر نيلوفر حاجي زاده متخصص کودکان و نوزادان، فوق تخصص کليه(عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران) پاسخگوي سئوالات زير مي باشد.
1- عفونت ادراري چيست؟
عفونت ادراري بيماري است که در اثر وارد شدن ميکروب به مجاري ادرار ايجاد مي شود. عفونت اگر فقط مثانه را درگير کند" سيستيت" ناميده مي شود. هم چنين ممکن است دستگاه ادراري فوقاني يعني کليه را نيز درگير کند که در اين صورت "پيلونفريت "گفته مي شود.
اين دو مورد از نظر علايم باليني و درماني خيلي با هم فرق مي کنند. معمولاً علت اصلي عفونت ادراري عامل باکتريايي موجود در دستگاه گوارش مي باشد که در بچهها وجود دارد که به طور بالا رونده اي عموماً مثانه را درگير مي کند. ممکن است عواملي وجود داشته باشد که کليه را هم بعد از درگيري مثانه، درگير کنند.
2- علل ايجاد کننده ي عفونت ادراري چيست و عوامل زمينه ساز اين بيماري کدام است؟
مهم ترين علت مي تواند ريفلاکس يا برگشت ادار از مثانه به کليهها باشد که معمولاً در 30 تا 50 درصد دختر بچهها ديده مي شود که مي تواند هم عامل ايجاد کننده ي عفونت ادراري باشد و هم باعث افزايش عوارض عفونت ادراري خصوصا در بچهها گردد. بنابراين در صورت وجود ريفلاکس، پي گيري ضروري است.
علت بعدي اين است که بچه از نظر کنترل مثانه مشکل داشته باشد، مانند موارد زير:
اگر بچهاي ادرارش را نگه دارد و ديربه دير به دستشويي برود؛ بچههايي که تند تند به دستشويي ميروند و نمي توانند ادرارشان را نگه دارند؛ بچههايي که در طول روز ممکن است يک قطره نم بزنند و لباس خود را خيس بکنند؛ يا بچههايي که دچار يبوست هستند همگي مي توانند عوامل زمينه ساز عفونت ادراري باشند.
از علل ديگري که کم تر شايع است، وجود مشکلات نخاعي يا انسداد مجاري ادراري در بچههاست.
3- عفونت ادراري بيشتر در چه سني ديده مي شود و آيا جنبه ي ژنتيکي دارد؟
اين بيماري بيشتر در دخترها و معمولاً در سنين 7 تا 11 سالگي ديده مي شود. در پسرها در يک سال اول زندگي ممکن است بيشتر ديده شود. مهم ترين عامل عفونت اداري ريفلاکس (برگشت ادرار از مثانه به کليه) مي باشد. اين علت مي تواند جنبههاي ژنتيکي داشته باشد، يعني عامل زمينه ساز مي تواند ارثي باشد، مثلاً اگر پدر و مادر دچار برگشت ادرار از مثانه به کليهها باشند، تقريباً 30 تا 50 درصد بچههايشان نيز اين مشکل را دارا مي باشند و اگر يکي از بچهها در خانواده برگشت ادرار داشته باشد، حدود 25 تا 30 درصد بچههاي ديگر نيز ممکن است اين مشکل را داشته باشند.
4- علايم عفونت ادراري کدام است؟
علايم عفونت ادراري بستگي به اين دارد که درگيري سيستم ادراري محدود به مثانه است يا کليهها را هم درگير کرده است. اگر درگيري فقط مثانه باشد، معمولاً علايم به صورت تکرار ادرار، سوزش ادرار، بياختياري ادرار، زور زدن هنگام ادرار، بوي بد ادرار و در مواردي وجود تب (معمولاً خفيف و کم تر از يک درجه) مي باشد. تشخيص درگيري مثانه آسان است، زيرا علايم باليني واضحي دارد.
توصيه مي شود که اگر تب بيش تر از 2 يا 3 روز طول بکشد، حتماً آزمايش کشت ادرار براي کودک انجام شود.
مشکل تشخيص در مورد بچههايي مي باشد که درگيري کليهها را داشته باشند. متأسفانه عفونت فوقاني دستگاه ادراري که با درگيري کليهها همراه است، مي تواند آسيب رسان و با عوارض بعدي همراه باشد. در علايم باليني غير از تب، گاهي هيچ علامت ديگري وجود ندارد. البته در مواردي درد پهلو، بي حالي، تهوع و استفراغ هم هست، ولي گاهي اوقات فقط تب است و علايم ديگري وجود ندارد. اگر بچهاي غير از تب هيچ علامت ديگري نداشت، هم والدين و هم پزشک مربوطه بايد به فکر عفونت ادراري باشند. بچههايي که تب بالا دارند و هيچ علامت ديگري ندارند، حدود 10درصد مبتلا به "پيلونفريت"هستند. توصيه مي شود که اگر تب بيش تر از 2يا 3 روز طول بکشد، حتماً آزمايش کشت ادرار برايشان انجام شود.